De naam Vecht en Rhijn staat groot op het middengedeelte van de voormalige dakpannen en steenfabriek. Daar omheen staan de gebouwen en de bijbehorende buitenplaats van de fabriek. Met een oude manier van bakken heeft de steenfabriek het tot 1930 volgehouden. Het behoort tot de laatste overblijfselen van een steenfabriek aan de Vecht.

Het links gelegen herenhuis heeft door de schuine plaatsing van de steenovengebouwen een vrij uitzicht over de Vecht. Behalve naar de Vecht verwijst de naam naar de Haarrijn, een gegraven wetering die het water uit de polders rond kasteel De Haar naar de Vecht afvoerde.

De voormalige dakpannen en steenbakkerij “Vecht en Rhijn” is waarschijnlijk al ouder dan het oudst gedateerde archiefstuk uit 1774. Het bestond toen uit twee ovens met een haakhuis, loodsen en tasvelden van eigenaar J. van Stuyvesant. De beide ovens werden tweemaal per jaar gestookt. Daartoe moesten eerst de gedroogde stenen tot een bouwwerk worden opgestapeld, samen met de brandstof. Het bouwen onder een kapconstructie maakte het mogelijk om dit vaker per jaar te doen. Na het voldoende afdekken van het bouwwerk kon het stoken beginnen. Dat duurde enkele weken waarbij de luchttoevoer het stookproces in de hand hield. De variatie aan stenen diende na het stoken gesorteerd te worden op het tasveld. De fabriek produceerde op haar maximum 1,6 miljoen stenen per jaar en is in 1891 nog gemoderniseerd met een 8 pk stoommachine. Het verlichte de zware arbeid van paarden voor het mengen van de klei. De stenen uit deze streek werden naar haar afmetingen vechtformaat genoemd, zij zijn met 40 mm platter dan de huidige gangbare 50 mm dikke bakstenen.

Na een kwijnend bestaan moest J. de Freijtag zijn Vecht en Rhijn als laatst steenfabriek eind jaren 1930 sluiten. In de jaren 1950 is de fabriek verbouwd tot bedrijfsruimte en ontkwam als enige steenfabriek langs deze rivier aan de sloophamer. Het haakse middengedeelte van de fabriek is nog origineel. Naast de fabriek staat een voormalige directeurswoning uit 1803. De directeurswoning is helaas door de hoger gelegen provinciale weg in een hoekje gedrukt. De onderhoudstoestand van het pand is zorgelijk. De opstallen van de voormalige fabriek hadden lange tijd een detailhandelsfunctie en waren daardoor vrij te bezichtigen.

In 1959 zijn wegens bouwvalligheid tien bijbehorende arbeiders ‘woninkjes’ gesloopt. In 2004 is de fabriek aangewezen als gemeentelijk monument. Het complex is met uitzondering van de directeurswoning goed onderhouden en is beschikbaar voor een nieuwe functie (2016). Meer over steenfabrieken in de provincie is te lezen bij IJsseloord.

Datering 1774, 1891
Adres Straatweg 5, 3621 BG Breukelen, gemeente Stichtse Vecht
Soort omgeving met objecten/gebouwen van cultuurhistorische waarde
Trefwoord aan water verbonden regionale bedrijvigheid
Delen:Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageShare on Google+Email this to someone
Tagged on: