Pastoe geeft nu onderdak aan andere activiteiten. Faience- en Tegelfabriek Holland begon er, een bedrijf dat stamde uit de rijke traditie van het beschilderde keramiek, zoals tegeltableaus. De Utrechtse Machinale Stoel en Meubelfabriek (UMS) nam in 1918 de hallen van deze fabriek over en werd groot met Pastoe.

Utrecht Rotsoord - van tegel- en faiencefabriek Holland naar UMS Pastoe

Van tegel- en faiencefabriek Holland tot meubelfabriek UMS Pastoe

De UMS ging in 1948 over op de productie van modern Pastoe-meubilair. Maar de geschiedenis begon op deze plek met aardewerk. Faience- en tegelfabriek ‘Holland’ is op deze locatie in 1893 opgericht door Jan Willem Mijnlieff. De familie Mijnlieff had verderop aan de Vaartsche Rijn een steenfabriek, de restanten van de steenoven van Steenfabriek De Liesbosch staan nog aan de Verlengde Hoogravenseweg 17.

Utrecht Tableau De Reuk van 55 tegels Fayence- en tegelfabriek Holland Utrecht - collectie Gelderland

Tableau De Reuk van 55 tegels

In Utrecht was eeuwenlang een bloeiende bedrijfstak voor tegelwerk en muursteentjes gevestigd. Veel werd voor de export gemaakt. De nieuwe tegelfabriek van Mijnlieff produceerde handbeschilderd aardewerk van hoogstaande kwaliteit in een eigen, herkenbare vormgeving met opvallende modellen, zorgvuldig uitgewerkte decors en flamboyante vormen binnen een warm kleurenpalet. Series werden geproduceerd, maar ook eenmalige producties van vazen tot tegelplateaus in bijvoorbeeld winkels of andere openbare locaties. Met de faience techniek wordt klei met kalk of mergel gemengd. Dat is bedoeld om het op het wittere Chinees porselein te laten lijken.

Door het wegvallen van de export in de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) sloot de fabriek in 1917. Tegeltableaus zijn bewaard gebleven in de collectie van het Nederlands Tegelmuseum, waaronder plateau ‘Lente’ uit het voormalig Rotterdams filiaal van de kruideniersketen van P. de Gruyter (foto boven links) en het tableau ‘De Reuk’ van 55 tegels aan de rechterzijde. Er naast en in een klein deel van de fabriek begon in 1918 een veel ouder bedrijf, Faience – en tegelfabriek Ravesteyn-Westraven.

Het grootste deel van de fabriek werd overgenomen door een meubelmaker. Frits Loeb (1889-1959) had een winkel aan de Ganzenmarkt in Utrecht. In 1913 besloot de ondernemer zelf stoelen te gaan produceren in een kleine ambachtelijke timmerfabriek. Loeb kocht in 1918 uit de faillissementsboedel van ‘Holland’ de fabriekslocatie en de opstallen. Hij verplaatste de productie van meubelen naar deze gebouwen aan het Rotsoord in Utrecht. Pastoe zou tot 2015 op deze plaats blijven. De fabriek werd indertijd de Utrechtsche Machinale Stoel- en Meubelfabriek (UMS) genoemd.

Utrecht Rotsoord - Pastoe in 1929

De UMS fabriek aan de Vaartsche Rijn in 1929

Onder leiding van directeur Cees Braakman (1917-1995) zorgde de fabriek na de oorlog voor een heuse interieurrevolutie in Nederland. In de jaren vijftig verwierf het ‘pas-toe’ meubelsysteem grote populariteit. De basisonderdelen van meubelen konden zelf samengesteld worden (‘pas toe’ ). De eigen meubelontwerpen en die van bekende architecten als A. Kool zorgden voor groei in de afzet. Het werd een voor Nederlandse begrippen grote fabriek. Het fabriekscomplex is in de loop der jaren uitgebreid. In 1952 werd een grote hal met een bijzonder sheddak gerealiseerd. In de gevel van de ‘schelpensheddakhal’ zijn gevelreliëfs opgenomen van meubelmakers, op bovenstaande foto de onderste rand. Het complex bestaat naast fabriekshallen uit een ovengebouw, ketelhuis, generatorgebouw en mottoren. Een gevel van het woonhuis bij faience- en tegelfabriek ‘Holland’ is in het complex bewaard gebleven.

Het succes van de kastprogramma’s van modern design bezorgde Pastoe een grote naam. Hernieuwd succes kreeg de fabriek onder leiding van Harm Scheltens met het uitbrengen van de kast ‘A’dammer’, op de foto boven aan de rechterzijde. Pastoe blijft door het aantrekken van vernieuwende ontwerpers een modern merk van hoge kwaliteit. De fabricage had in de loop der jaren wel minder ruimte nodig. Onderdelen worden van elders aangevoerd. In het fabriekspand werkten de laatste jaren tot zestig werknemers aan de vervaardiging van kastprogramma’s, zitelementen en tafels. De fabriek is in 2015 verhuisd naar Houten.

In het pand aan Rotsoord heeft een nieuwe ontwikkeling plaatsgevonden tot Dutch Design Fabriek: creatieve bedrijven en bureaus zijn gevestigd in de Pastoe Fabriek. De HKU heeft in het grootste deel van het complex haar ateliers. Twee restaurants zijn er ook te vinden, in de zagerij en het ketelhuis. Deze locatie met een rijke historie lijkt al met al een zeer passende plek voor de Hogeschool van de Kunsten.

Datering 1893-1918
Adres Rotsoord 3-5, 3523 TL Utrecht
Soort industriële omgeving en gebouwen van cultuurhistorische waarde
Trefwoord aan water verbonden en centraal in het land gelegen bedrijvigheid
Delen:Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageShare on Google+Email this to someone
Tagged on: