Het Centraal Autoherstel Bedrijf Utrecht is geheel anders dan haar naam doet vermoeden busremise en -werkplaats geweest voor de Nederlandse Spoorwegen. De NS zet al zeer lang bussen in op momenten waarop haar treinen het vervoer niet kunnen uitvoeren. Het door architect Sybold van Ravesteyn ontworpen gebouw is al jaren geleden herbestemd.    

Utrecht CAB-Rondom-Cartesiusweg CAB toegang en hekwerk.jpg

vm Centraal Autoherstel Bedrijf NS – toegang en hekwerk

De Nederlandse Spoorwegen exploiteerde al voor de Tweede Wereldoorlog diverse buslijnen. Daar waar de particuliere ondernemingen het af lieten weten, kreeg de NS concessies om vanaf treinstations de dunbevolkte regio’s met openbaar busvervoer te bedienen. In de jaren 1930 werd dit door een krachtig acquisitiebeleid sterk uitgebreid, in heel Nederland. De vele buslijnen werden onder de vlag van de NV Algemeene Transport Onderneming (ATO) bediend. ATO werd moedermaatschappij met diverse regionale dochters die onder eigen naam opereerden.

NS bracht in 1928 ook de Expeditie Onderneming Van Gend en Loos, H. Colignon & Cie (kortweg Van Gend & Loos) onder bij de ATO. Van Gend & Loos verzorgde de aan- en afvoer van goederen bij stations en had bij de meeste hoofdstations uitgebreide expeditieloodsen. ATO werd de nieuwe moedermaatschappij. Zo functioneerden onder de paraplu van ATO de eigen busdiensten, de busdiensten van dochters in de regio en het expeditiewerk van Van Gend & Loos.

Utrecht CAB-Rondom-Cartesiusweg CAB bouw 1949 foto FF van der Werf HUA405898

Bouw van de garage in 1949 – periode wederopbouw

Onder de vervoerders in het openbaar vervoer kreeg de eigen busdiensten van ATO een slechte naam, door onder anderen valse beloften bij het aanvragen van vergunningen, de poging tot monopoliseren van de markt en het agressieve opkopen van busondernemingen. Al voor 1940 verloor ATO eigen concessies in het land en in 1948 haar laatste. Ze bleef wel aandeelhouder namens de NS in veel regionale busvervoermaatschappijen.

Herstel van autobussen ATO

Voor ATO was door NS een voormalige werkplaats van de NRS ter beschikking gesteld en verbouwd. Deze bevond zich in Utrecht bij het station. De werkplaats werd omgebouwd tot garage en werkplaats voor de bussen van ATO, andere NS-dochters en ATO-dochters. Ook de werkplaatsen van Van Gend & Loos werden hierin ondergebracht. In 1945 werd dit de NS dochter NV Centraal Auto Herstel Bedrijf (CAB). Dit bedrijf coördineerde voortaan de ontwikkeling van nieuwe autobustypen voor de bedrijven van de NS-holding, die hier ook – net als Van Gend & Loos – de grote revisies aan hun materieelpark lieten uitvoeren.

Voor de centrale inkoop, revisies en groot onderhoud was er behoefte aan een centrale garage. Het Centraal Autoherstel Bedrijf NS kwam er in 1949 naar een ontwerp van eigen NS architect Sybold van Ravesteyn. De Cartesiusdriehoek in Utrecht bleek een geschikt terrein, daar waren meer bedrijven en een rangeerterrein van de NS gevestigd.

Revisie van motoren van bus en trein

De garage kwam er niet alleen voor het onderhoud van de autobussen, ook alle treinmotoren, kleine elektromotoren en frequentieomvormers van NS en ook van die van de Amsterdamse tram en de Arnhemse trolleybus vonden er een revisiewerkplaats. Het gebouw zou sober uitgevoerd moeten worden, dat was de norm in de schaarse periode na de oorlog. Van Ravesteyn heeft met beperkte middelen toch met de voor hem kenmerkende stijlelementen het grote pand enige allure kunnen gegeven.

Van Gend & Loos werd overgedaan aan de Postbedrijven. De busondernemingen van NS groeiden tot het bekende Connexion. Door privatiseringen is ook dit bedrijf van de hand gedaan. Het complex is door de NS verlaten en geeft momenteel onderdak aan een diversiteit aan bedrijven, zoals DBStudio’s met oefenruimtes voor muziek, de Nederlandse Pop Academie, Oproer Brouwerij met Bar en Restaurant, The Sport Box, het Filmcafé en opslagruimtes van Shurgard en City Box.

Utrecht CAB-Rondom-Cartesiusweg CAB gevel

Het tijdelijk herbestemde complex

Het gebouwencomplex is gemeentelijk monument geworden in 2013. De eigenaar had geen plannen gehad om het een rol te laten spelen bij het verkochte QBuzz van hoofdaandeelhouder NS. Andere plannen zijn er wel, de herontwikkeling binnen het concept van het ‘Blue District‘. Lees daarvoor de pagina Monument krijgt flat door het dak?

Datering 1949
Adres CAB-Rondom 20-90-100 / Cartesiusweg, 3534 BD Utrecht
Soort industriële omgeving en gebouw van cultuurhistorische waarde
Trefwoord centraal in het land gelegen bedrijvigheid
Tagged on: