Sigarenfabriek Peletier: vanuit het centrum van Utrecht exporteerde ze haar exclusieve sigaren naar vele landen. Het maken van sigaren was nauwelijks geïndustrialiseerd, het bestond voornamelijk uit handwerk. In grote werkplaatsen werkten bij Peletier mannen en vrouwen.

Oudegracht 364 Utrecht ‘De gesloten steen’ vm sigarenfabriek Peletier – winter 2013

De broers Peletier richtten met financiële hulp van hun vader in 1844 een sigarenfabriek op. Het productiebedrijf was gevestigd aan de Utrechtse Oudegracht 364. Het pand zou bekend komen te staan als ‘De Gesloten Steen”. De zwerfkei ligt nog steeds op de hoek naar de Eligenhof, al zijn er weinig karren meer die de hoek van het pand moeten ontwijken. De fabriek groeide uit tot een van de grootste van Nederland.

ribbius-peletier-reclame-met-verkoopadressenDoor een zakelijk geschil met zijn oudere broer ging Gerlachus Ribbius in 1846 alleen door, na 1856 met hulp van zijn jongere broer Bernardus. Meer dan 300 medewerkers telde het bedrijf. De bedrijfstak was arbeidsintensief. Gewerkt werd met dure tabak uit Nederland-Indië en de Filipijnen. In de tabak was Peletier ook handelaar en deed goede zaken. Hij loste de lening van zijn vader af en werkte verder zonder kapitaal van derden. Door de behoorlijke winsten kon hij grote voorraden aanleggen. Dat stelde hem in staat om tabak op gunstige momenten te kopen.

In 1909 vond een grootscheepse verbouwing en uitbreiding van het pand plaats door architect E.M. Kuiler. De fabriek telde toen zo’n vierhonderd werknemers. Honderdvijftig merken sigaren werden er geproduceerd. Behalve de afdeling sigarenmakerij bevatte het gebouw een verpakkingszaal en een stripperij, waar de hoofdnerf uit het tabaksblad werd verwijderd. ribbius-peletier-werkplaats-met-vrouwenDit waren de ruimtes waar de vrouwelijke werknemers hun arbeid verrichten. Die had hij namelijk ook in dienst: goedkope arbeidskrachten die geen arbeidsonrust veroorzaakten. Ook een koffiebranderij maakte vanouds deel uit van de fabriek. De export naar het buitenland nam een belangrijke plaats in, waarbij de fabriek trots meldde dat verschillende Europese staatshoofden tot de clientèle behoorden.

Het bedrijf maakte weinig gebruik van thuiswerkers. Hij moest echter niets hebben van vakbondsacties voor betere lonen in deze bedrijfstak. Georganiseerde medewerkers werden zonder pardon ontslagen. Zelf bereikt hij een dusdanige welstand dat hij in 1871 landgoed Linschoten kocht en daar tot zijn overlijden in 1891 woonde. Daarvoor was het pand Oudegracht 354 zijn woonhuis. In 1895 werd de onderneming omgevormd tot de NV Koninklijke Tabak- en Sigarenfabriek Peletier.

In de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw moesten veel bedrijven hun poorten sluiten. Het was niet alleen crisis, ook de accijns op rookwaren werd in die tijd verhoogd. De opkomst van de sigaret na 1920 speelde tevens een rol. In 1934 is de onderneming NV Koninklijke Tabak- en Sigarenfabriek Peletier gestopt. Achter ‘De gesloten steen’ stonden werkplaatsen in de Eligenhof, die zijn er niet meer. Oudegracht 364 is een Rijksmonument.

utrecht-oudegracht-peletier-tabaksfabriek-in-1925

De Peletier fabriek in 1925

Het pand aan de Oudegracht kende vele gebruikers na Peletier. In 1935 kwam er een houthandel. In 1952 werd het de vestiging van Lingeriehuis A.A. van Eyk & Co met naaiateliers. Vijf jaar later kwam de ombouw naar frisdrankenfabriek Koster Joy. Sinds 1965 was het zonder de werkplaatsen in gebruik bij de Willem Arntsz Stichting, tot recent Altrecht. In 2016-2017 is het pand omgebouwd tot 2 winkel/kantoorunits en 26 appartementen.

Datering 1844-1938
Adres Oudegracht 364, 3511 PN Utrecht
Soort gebouw van cultuurhistorische waarde
Trefwoord lokale agro-industrie

‘De gesloten steen’ in 2017 na de verbouw

Tagged on: