DEMKA is eind 19e eeuw begonnen in het Groningse Martenshoek als IJzergieterij J.M. de Muinck Keizer. In 1902 was dit bedrijf de eerste in Nederland met de productie van staal. Op verzoek van enkele afnemers in het westen van het land, waaronder Werkspoor in Amsterdam en Utrecht, verhuisde het bedrijf naar een nieuwe vestiging in de gemeente Zuilen. 

NV Nederlandse Staalfabrieken DEMKA voorheen JM de Muinck Keizer ca 1965 Sophialaan Utrecht

NV Nederlandse Staalfabrieken DEMKA voorheen J.M. de Muinck Keizer met Demka-Noord ca 1965

Het in Zuilen gekochte fabrieksterrein lag aan het toenmalige Merwedekanaal naast het spoor Utrecht-Amsterdam en het was vier hectare groot. In 1915 startte de productie van de Nederlandse Staalgieterij J.M. de Muinck Keizer. De medewerkers uit Martenshoek verhuisden mee naar nieuwe woningen in Zuilen. Vier jaar later nam het bedrijf een aandeel in het nieuw gestichte Hoogovens in IJmuiden. In 1921 veranderde de naam van de Utrechtse fabriek in DEMKA.

DEMKA beschikte over een eigen hoogoven en elektro-ovens. Schroot werd in de elektro-ovens hergebruikt samen met het ruwe ijzer uit de hoogoven. In de smelters werd ook het staal gemaakt door toevoeging van zuurstof. Het staal werd tot blokken gegoten voor de verkoop en in de rondwalserij werden de blokken staal gewalst tot draad. Het staal uit de smelters werd ook verwerkt in de ijzergieterij, waaraan een vormenafdeling was verbonden en een afdeling machinebouw. Tot de grootste klanten behoorden niet alleen Werkspoor, maar vooral de scheepswerven in Rotterdam.

Vakmanschap zit in de functies van smelters, vormers, walsers en machinebouw. De walsers leerden het vak van Duitsers, zij wisten de hete staven van walsstraat naar walsstraat te geleiden. In de ijzergieterij ontdeden bramers en poetsers de gegoten producten van de vorm. Dat was zwaar en vies werk. Al in de jaren 1950 nam het bedrijf buitenlanders voor dit werk aan, aanvankelijk uit Spanje en Polen en later uit Marokko en Turkije. De gegoten vormen kregen een verdere bewerking in de afdeling machinebouw.

NV Nederlandse Staalfabrieken DEMKA voorheen JM de Muinck Keizer in 1921

NV Nederlandse Staalfabrieken DEMKA voorheen J.M. de Muinck Keizer in 1921

In de jaren 1960 breidde het bedrijf uit aan de overzijde van het Amsterdam-Rijnkanaal (Lage Weide) met een afdeling speciale staalsoorten. Niet veel later werd DEMKA volledig onderdeel van Hoogovens. Aan het einde van de jaren 1960 sloot de eigen hoogoven met blokgieterij en ook de afdeling speciale staalsoorten. Die jonge afdeling voor de speciale staalsoorten werd DEMKA-noord genoemd en ging formeel failliet. Met aanvoer uit IJmuiden bleef de rondwalserij bestaan, net als de ijzergieterij. In 1970 is de ijzergieterij overgedaan aan het Franse bedrijf Sambre Meuse. In 1977 sloot de gieterij. De draadwalserij werkte nog tot 1983.

In 1985 zijn alle gebouwen op het oude terrein gesloopt. Van de maar weinig gebruikte gebouwen aan de Sophialaan op de Lage Weide staan nog het kantoorgebouw en enkele voormalige walserijgebouwen zijn in gebruik bij andere bedrijven en ingepakt in metalen beplating. Het zijn de laatste restanten van ooit de enige staalproducent van Nederland.

Datering 1915-1962-1977
Adres Sophialaan 1, Sophialaan 21, 3553 EP Utrecht
Soort industrieel complex met gebouwen van cultuurhistorische waarde
Trefwoord aan water verbonden en centraal in het land gelegen bedrijvigheid

 

DEMKA reclameposter DEMKA NV Nederlandse Staalfabrieken voorheen JM de Muinck Keizer

Reclameposter Koninklijke DEMKA Staalfabrieken NV

DEMKA ca 1960 terrein Amsterdamsestraatweg zijde Amsterdam-Rijnkanaal Utrecht HUA57877

DEMKA ca 1960 terrein Amsterdamsestraatweg zijde Amsterdam-Rijnkanaal Utrecht HUA57877

DEMKA in 1984 terrein Amsterdamsestraatweg HUA52137

DEMKA in 1984 terrein Amsterdamsestraatweg HUA52137

DEMKA in 1983 - voorgroep walsinstallatie met vier walsramen - foto M.A.J. van Bommel HUA 57897

DEMKA in 1983 – voorgroep walsinstallatie met vier walsramen – foto M.A.J. van Bommel HUA 57897

DEMKA in 1965-1966 vormzand afbikken foto MAJ van Bommel HUA821705

DEMKA in 1965 – afbikken vormzand van het gietwerk machinebouw – foto M.A.J. van Bommel HUA821705

DEMKA in 1960-1965 gietwerk cutterzuiger baggerindustrie foto MAJ van Bommel HUA821178

DEMKA in 1965 – afwerking gietwerk, centrifugaalpomp en cutterkop voor cutterzuiger – foto M.A.J. van Bommel HUA821178

Tagged on: