Landgoed Vollenhoven past goed op haar erfgoed, ook die uit de industriële tijd. Het industrieel erfgoed zijn de bouwwerken die voor een productiematige bedrijfsvoering zijn gerealiseerd. Tuinkassen, kweekbakken, stookhokken en ijskelders horen tot de bijzonderheden van het industrieel erfgoed.

landgoed-vollenhoven-de-bilt

Landgoed Vollenhoven – kopgevel aan de tuinzijde

Vollenhoven heeft oorspronkelijk behoord tot het Benedictijnerklooster Oostbroek in De Bilt. In de 16e eeuw werd een paar keer een stuk grond met de naam “Vollenhoven” genoemd, dat veel kleiner geweest moet zijn dan het tegenwoordige terrein met deze naam. Het is bekend dat het klooster Vollenhoven verhuurde en dat er een boerderij heeft gestaan. In de 17e eeuw verkocht de Utrechtse overheid veel landerijen van het voormalige klooster aan particulieren.

In 1800 kocht De Smeth van Alphen het buiten Vollenhoven. Pieter de Smeth kan beschouwd worden als de grondlegger van het tegenwoordige landgoed. Hij realiseerde het huidige huis Vollenhoven, evenals de meeste bijgebouwen, zoals de oranjerie, het koetshuis, de tuinkassen, de kweekbakken en de ijskelder. Hij overleed in 1810. In 1827 is de eigenaar G.A.G.Ph. Baron van der Capellen van Berkenwoude, voormalig gouverneur-generaal van Indië. Hij gaf opdracht voor een kas (de ‘Ronde Kas’) voor uitheemse planten en een druivenkas. Ten tijde van Van der Capellen bereikte Vollenhoven zijn grootste omvang.

In het noorden van het park, naast de tennisbaan, ligt de ijskelder. Het is een grote bakstenen kelder, die bij de aanleg van het park in het begin van de 19e eeuw in een heuvel gebouwd werd. De kelder, die een aantal jaren geleden is gerestaureerd, heeft een koepelgewelf van ongeveer zes meter diameter. Het gewelf is bedekt met aarde, waardoor de ijskelder er van buiten als een heuveltje uitziet. De ijskelder is in de winter te vullen met ijs uit de vijver achter het huis voor koeling, of met zuiver bevroren water voor consumptie. Dit ijs kan, mede dankzij de goede waterafvoer, twee jaar bewaard blijven. Het dient om de voedselvoorraden te koelen, zuiver ijs wordt als schaafijs in versnaperingen gebruikt.

De Bilt-Landgoed-Vollenhoven-ijskelder-tuinkassenIJskelders waren in veel steden en op landgoederen te vinden, alleen op landgoederen zijn ze bewaard gebleven. In de ijskelder van Vollenhoven leven nu vleermuizen (foto’s rechtsonder). De oudst bewaarde tuinkassen en kweekbakken zijn ook op landgoederen te vinden. Vollenhoven heeft beiden in de moestuin. Van de kweekbakken zijn enkele recent gerestaureerd.

Van der Capellen liet op Vollenhoven zijn voorliefde voor alles wat oosters was tot uitdrukking komen. Het park liet hij aanmerkelijk vergroten; bovendien liet hij diverse uitheemse gewassen planten. In de loop van de 19e eeuw realiseerde hij er twee kassen bij: een druivenkas tegen de noordmuur en de “Ronde Kas”. De ‘Ronde Kas’ is van een zeldzaam type, het kent een fraaie smeedijzeren constructie met halfronde ruiten en bevat een stookkamertje met een hoge schoorsteen. De kas is een aantal jaren geleden gerestaureerd.

Kassen waren lange tijd een speeltje van de rijken. Ze waren de early adopters van een nieuwe techniek, het kweken van groenten en sierplanten in kassen. Tuinbakken werden eerder algemeen populair. De kweek van groenten werd al mogelijk in de laatste maanden van de winter. Toen uiteindelijk alle onderdelen van kassen in serie vervaardigd werden, inclusief de afmetingen van het glas, kwam de kas economisch binnen de mogelijkheden van de tuindersbedrijven. Waar dat toe geleid heeft, is tot op heden in de industriële kassengebieden van Nederland te zien.

Vollenhoven heeft ook een nog net na de WO II (1940-1945) gebouwde kas in haar tuin staan. Weinig ijskelders en kassen uit de 19e eeuw zijn bewaard gebleven. Ze zijn een beperkt aantal dagen te bezichtigen op Vollenhoven. Zie daarvoor de website.

Datering periode 1800-1810, druivenkas en ronde kas 1830
Adres Utrechtseweg 65, 3732 HA De Bilt
Soort landelijke omgeving met objecten/gebouwen van cultuurhistorische waarde
Trefwoord lokale bedrijvigheid
Delen:Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageShare on Google+Email this to someone
Tagged on: