In de vele waterlopen van Groenekan, Maartensdijk en Westbroek bevinden zich kleine handbediende stuwen. De meeste dateren uit de periode 1850-1900, gebouwd in opdracht van het voormalige waterschap Maartensdijk. De stuwen functioneren al sinds de vervening en inpoldering van deze gebieden.

Groenekan De Bilt - stuw Groenekanseweg thv 117

Groenekan De Bilt – stuw in de watergang noordzijde Groenekanseweg

Maartensdijk De Bilt - stuw bij Dorpsweg 29

Stuw in de Praamgracht te Maartensdijk

Eeuwen geleden kwam de veenontginning vanaf de Vecht de kant van Groenekan, Maartensdijk en Westbroek op turven. Weteringen zijn de watergangen die zorgden voor de ontwatering van het gebied en, niet onbelangrijk, meteen als vaarweg met pramen voor de afvoer van de gewonnen turf konden zorgen. Ontginningsweteringen zijn de Kooijdijk, Hoofddijk en Gageldijk. De kleine pramen vervoerden nadien al wat nodig was naar het gebied. De Praamgracht verwijst nog naar het type bootje. Pas in de 19e eeuw is het gebied successievelijk ingepolderd. Voor de waterbeheersing werden gemalen, sluisjes en stuwen geplaatst. Als er een boot moest passeren werd het schot met de kettingen opgehesen. Tot de Tweede Wereldoorlog kwam dit nog frequent voor.

De stuwen bestaan veelal uit gemetselde walkanten met een sponning. In de sponning staat een houten schot. Met een simpel mechanisme van een ronddraaiende as, kettingen en staanders kan het schot opgetrokken worden. Het mechanisme is in hout en in staal uitgevoerd. Zo staan er in Westbroek een aantal ‘Bosmannen’, genoemd naar de fabrikant. Een Bosmanstuw is gemaakt van cardanassen uit de T-Ford, A-Ford of Ford V8 en na de oorlog uit afgedankte legervoertuigen gehaald.

Utrecht Oosterstroom - stuw aan de Gruttersdijk

Stuw in de Oosterstroom aan de Gruttersdijk te Utrecht

Niet alleen in het poldergebied boven de Vecht kwamen deze stuwen voor. Ook in de stad Utrecht zijn in de nog bewaard gebleven Oosterstroom en Keizersgracht van deze eenvoudige hand te bedienen waterafscheidingen te vinden.

Veel stuwen zijn niet meer in gebruik, hun functie is door moderne en op afstand bedienbare stuwen en gemalen overgenomen. Voor de herinnering aan hun functie zijn de resterende veelal als rijks- of gemeentelijk monument beschermd.

Datering 19e/20e eeuw
Adres Groenekan: Beukenburgerlaan bij vm 59 tbv eendenkooi (1900) en Groenekanseweg bij 117

Maartensdijk: Dorpsweg bij 29, bij 141, bij 171 en Kon Wilhelminaweg bij 25

Westbroek: Kerkdijk bij 70 en Kooidijk bij 5

Soort industriële objecten van cultuurhistorische waarde
Trefwoord lokale waterbeheersing
Tagged on: