Spoorwoningen en spoorportalen, er zijn interessante exemplaren bij.  De spoorwegwoning in Maartensdijk werd in 1901 gebouwd voor de HIJSM (Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij) en is een gemeentelijk monument. De elektriciteit van het spoor Utrecht-Hilversum loopt langs heel bijzondere portalen, ze zijn in de oorlog gemaakt van beton.

Maartensdijk spoorwachterswoning-perron-spoorportaalBij de spoorwegen hoorden woningen voor personeel. Ze staan door het hele land. Van de duizenden spoorwoningen die Nederland telde, zijn er heel wat gesloopt en er sneuvelen nog regelmatig spoorwoningen. In 2008 verdwenen twee spoorwoningen in Baarn. In 2010 werden in Utrecht woningen aan de Achterdijk en Laan van Soestbergen gesloopt voor de spoorverdubbeling. In 2012 was de woning bij het station Bilthoven aan de beurt. Een deel van de resterende dienstwoningen is nog steeds in handen van NS, maar het merendeel van de voormalige dienstwoningen is in particuliere handen gekomen. Ook deze woning in Maartensdijk is particulier bezit. De achterzijde biedt uitzicht op het voormalige laadperron uit 1883 van station Maartensdijk. In 2010 had ProRail plannen om het perron af te breken voor de aanleg van een weg langs het spoor, maar de gemeente gaf geen sloopvergunning af. Het laadperron met gemetselde muurtjes en een bestrating van kinderkopjes ligt er nog steeds.

Langs de spoorlijn Utrecht-Hilversum hangt de bovenleiding voor de trein aan unieke portalen. De betonnen bogen zijn in 1938 ontworpen door ir. J.L.A. Cuperus en vervaardigd door Wernink’s Betonmaatschappij te Leiden. NS ir. J. van Zutphen kreeg opdracht voor de verdere uitwerking. Op dat moment werd hij de betonspecialist van de spoorwegen. Er kwamen in het oorlogsjaar 1941 in totaal 188 portalen op het baanvak tussen Hilversum en Utrecht. De meesten zijn een open betonnen vakwerk, om de 1,5 km staat een sterkere gesloten betonboog. Met enkele bouten zijn beide portaalhelften aan elkaar te monteren. Op 10 november 1944, tijdens de Spoorwegstaking, is de koperen bovenleidingdraad van het baanvak Hilversum-Utrecht door de bezettingsmacht verwijderd en naar Duitsland afgevoerd. Na de oorlog werden baanvak en bovenleiding hersteld, de bogen zijn blijven staan.

De bovenleidingportalen zijn ruim 75 jaar na de bouw op een kleine opknapbeurt na nog volledig intact. Ze staan op de rijksmonumentenlijst, het zijn bijzondere exemplaren.

Datering 1883-1901, resp. 1938
Adres Dorpsweg 19 – Koningin Wilhelminaweg, 3738 CA Maartensdijk gemeente De Bilt
Soort omgeving met objecten/gebouwen van cultuurhistorische waarde
Trefwoord aan spoor verbonden bebouwing en bedrijvigheid
Delen:Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageShare on Google+Email this to someone
Tagged on: