Een kaaspakhuis in Woerden? Er zijn er vele. In de veenweidegebieden waren van oudsher veel zelfkazende boeren gevestigd. De export van hun kazen werd vooral een succes door de kaashandelaren. Zij weten wat hun afnemers op prijs stellen en bewaren de kazen lang genoeg voor een verfijnde smaak. Woerden werd een centrum in deze kaashandel.

Woerden trechtsestraatweg 23 - kaaspakhuis firma De Wit uit 1875

Kaaspakhuis firma De Wit uit 1875

Als gevolg van de akkerbouwcrises in de 19e eeuw nam de veeteelt in Nederland toe. De intensieve campagne voor meer scholing en meer hygiëne wierp vruchten af. De export zat in de lift door de toegenomen kwaliteit van de boter en kaas. De zelfkazende boeren in het veenweidegebied profiteerden mee. Deze boeren zijn in grote delen van het land te vinden, maar vooral in de veenweidegebieden rond Woerden; destijds in Zuid Holland, nu provincie Utrecht.

Woerden is in de 19e eeuw groot geworden door de baksteen en dakpannenindustrie. Maar deze had aan het eind van de 19e eeuw met een sterke krimp te maken door het verdwijnen van de handgemaakte dakpannen en stenen. Woerden moest zich in een andere richting gaan ontwikkelen. De landbouw in de omgeving ontwikkelde zich van akkerbouw naar veeteelt. Door de afgelegen ligging van de boerderijen maakten vele boeren van de melk een bewaarbaar product: kaas. In 1885 werd een wekelijkse kaasmarkt opgericht, het nabij gelegen Bodegraven was haar in 1882 voorgegaan. Beide plaatsen liggen centraal in het graslandschap. De markten werden tot in de jaren zestig met bootjes bevoorraad. Zelfkazende boeren boden er hun Goudse en Leidse kazen aan. Door de markt kregen de boeren meer inzicht in de handel en kwaliteitswaarde van hun kazen. Het werd een gouden tijd voor Woerden. Rond 1900 was al bijna 40% van de beroepsbevolking betrokken bij de veeteelt en haar producten.

De kaashandelaar heeft een eigen functie in de markt. Hij kent zowel zijn afnemers als de aanleverende boeren. Hij kan inspelen op de vraag naar de verschillende kazen in rijpheid en smaak en op de fluctuaties in de markt. Een goede handelaar heeft de middelen om een ruime voorraad aan te leggen en het rijpen grotendeels in eigen beheer uit te voeren (een oudere kaas levert meer geld op). Daarvoor zijn de kaaspakhuizen nodig.

Woerden trechtsestraatweg 19 - kaaspakhuis firma Blok nu van Reypenaer

Kaaspakhuis firma Blok, schuin links een tweede gebouw, is uit 1906 en nu publieksruimte voor Reypenaer

De firma Blok en de firma De Wit zijn actief in de kaashandel. Door voorraad aan te houden en te laten rijpen kunnen zij hun markt bedienen. Zij leveren aan de winkels, marktkramen, horeca en de handel met het buitenland. De firma De Wit realiseerde rond 1875 een kaaspakhuis tussen de Utrechtsestraatweg 23 en de Oude Rijn, het is de bovenste foto. Kazen van de zelfkazende boeren konden door de handelaar per boot over de Oude Rijn aangevoerd worden. Het is nu een woning, maar tot in de jaren 1980 lagen de kazen in dit gebouw op de planken te rijpen.

De firma Blok realiseerde in 1890 een kaaspakhuis op Eendrachtstraat 1. De gevel van dat pand in het centrum van Woerden is na de herbestemming tot wooneenheden goed herkenbaar gebleven als pakhuis inclusief haar vele ramen in de steeg ernaast. Bovenstaande foto is in 1906 als uitbreiding door De Wit gerealiseerd aan de Utrechtsestraatweg 19. Ook deze gevel geeft uiting aan de bloeiende bedrijfstak. En dat zijn nog maar enkele van de vele kaaspakhuizen in deze stad.

Datering 1875, 1890 en 1906
Adres Afbeelding Utrechtsestraatweg 19 en 23, 3445 AL Woerden
Soort gebouwen van cultuurhistorische waarde
Trefwoord van oorsprong aan water verbonden regionale agro-industrie
Tagged on: