Drie panden naast de Winkel van Sinkel zijn nu een supermarkt. De middelste van de drie is in 1908 een nieuw gebouwde fabriek voor instrumenten op de Ganzenmarkt. Een fabriek in het centrum van de stad? Verschillende instrumentenfabrieken vonden het een logische plaats.

Utrecht Ganzenmarkt van Marius Instrumenten fabriek tot supermarkt

Ganzenmarkt Utrecht – van Marius Instrumenten tot supermarkt

Elke locatie in het hart van de stad Utrecht heeft al diverse bestemmingen gehad. Daarvoor zijn veel panden ook oud genoeg. Hoe verrassend is dan de vestiging van een grote supermarkt in het hartje van de stad: pal naast het stadhuis en de Winkel van Sinkel op de Ganzenmarkt. Nooit geweten dat in de voormalige lampenwinkel zo’n grote ruimte zat. Hoe kan dat? In 1908 opende de N.V. Fabriek en Magazijn van Wetenschappelijke Instrumenten vh J.C.Th. Marius er haar glasblazerij, slijperij en mechanische werkplaats, toonzaal en kantoor. Als magazijnruimten konden de oudere kelders onder het gebouw gebruikt worden.

Utrecht Ganzenmarkt Gebouwencomplex Marius luchtfoto 1925

Bovenaanzicht van de gebouwen in 1925; links naast de Winkel van Sinkel

Marius was zijn bedrijf in 1866 gestart in Arnhem en verplaatste de activiteiten in 1881 naar het Oudkerkhof. In Utrecht zat ze dicht bij de wetenschappers van de Universiteit, zoals het Academisch Ziekenhuis en Diergeneeskunde. Marius verkocht voornamelijk instrumenten voor de toonzalen en laboratoria. De periode van de Eerste Wereldoorlog maakte de import van diverse artikelen moeilijk en gaf daarmee een impuls aan de eigen fabricage. In de volgende jaren konden op de Ganzenmarkt de twee buurpanden gekocht worden voor de uitbreiding van het bedrijf. Ook het terrein achter het pand werd successievelijk bebouwd met nieuwe werkruimten.

Het bedrijf verhuisde in 1982 naar elders en de panden op de Ganzenmarkt kregen een nieuwe eigenaar. De buurman kon uitbreiden, bank Vlaer & Kol was inmiddels in de AMRO bank opgegaan. Al na enkele jaren was door de fusie van AMRO tot ABN-AMRO de uitbreiding niet meer nodig.

Utrecht Ganzenmarkt - Marius - voorblad instrumenten catalogus 1902

Voorblad van de catalogus van Marius in 1902

In 1985 werden de bovenverdiepingen verhuurd aan het Landelijk Ondersteuningsinstituut voor Kunstzinnige Vorming (LOKV). Zij kregen een eigen opgang met een door architect Mart van Schijndel vorm gegeven entree. Op straatniveau werd het pand als winkel verhuurd. Velen kennen het als de lampen- en designwinkel Kwartier. Het is in april als supermarkt Boon geopend. Binnen doet in het pand niets meer aan een fabriek denken, behalve het enorme formaat.

Marius was niet de enige instrumentenmaker in de stad Utrecht. Het pand van het Tandheelkundig magazijn van de fa. G.J. & D. Tholen op de hoek Jutfaseweg en Vondellaan is voor deze firma in 1928 gerealiseerd. Het bedrijf zat daarvoor op de Oudegracht. In het souterrain van onderstaand pand waren de showrooms van de firma. De instrumentmakers werkten op de ruime verdiepingen met hoge ramen voor veel licht. Van 1918 tot 1970 gaf de firma Tholen het Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde uit. Daarnaast werden verschillende vakboeken uitgegeven. Het pand heeft door de vestiging van de Rijnlandse Hypotheekbank medio jaren 1980 de naam Rijnlandhuis gekregen.

Jutfaseweg 1 vm tandheelkundige Instrumenten Tholen, later Rijnlandhuis en kantoor

Jutfaseweg hoek Vondellaan Utrecht vm Tandheelkundige Instrumenten Tholen

De stad Utrecht met haar Universiteit en Academisch ziekenhuis kende in de industriële periode verschillende instrumentenfabrieken. Deze fabrieken maakten instrumenten en artikelen voor de laboratoria, tandartsen, artsen, dierenartsen, opticiens, ziekenhuizen, onderwijs etc. Een eeuw geleden waren er verschillende bedrijven:

  • Chirurgische Instrumentenfabriek vh Loth & Stöpler (Trans 1)
  • Optische en andere medische instrumenten Kagenaar (Begijnekade 20, Jekerstraat)
  • Chirurgische instrumenten enz. Laméris (Oudegracht, Biltstraat 449, Monseigneur van de Weteringstraat 130/132, nu Laméris-Ootech)
  • Instrumentenmaker en medische hulpmiddelen firma Harting-Bank (Pauwstraat)
  • NV Fabriek van Wetenschappelijke Instrumenten voorheen J.C.Th. Marius (Oudkerkhof, Ganzenmarkt 4/10)
  • NV Nederlandse Instrumenten Fabriek, later NIEAF (Wolvenstraat 18/36, Jutfaseweg, nu Mors Smitt Vrieslantlaan 6)
  • Weegschalen en -instrumentenfabriek Firma W.C. Olland (Oudegracht, Voorstraat, Begijnehof, Biltstraat, De Bilt, Nieuwegein)
  • Tandheelkundig magazijn van de fa. G.J. & D. Tholen (Jutfaseweg 1)

De maakindustrie is inmiddels grotendeels uit Utrecht verdwenen, van Stöpler, NIEAF en Harting-Bank zijn nog vestigingen in de stad. Laméris is als Ootech in Ede te vinden. En zo geeft vooruitgang in de wetenschap altijd al bedrijvigheid, mits er een goede plek gevonden kan worden.

Datering 1908
Adres Ganzenmarkt 2-6
Soort gebouw van cultuurhistorische waarde
Trefwoord centraal in het land gelegen bedrijvigheid

.

Delen:Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageShare on Google+Email this to someone
Tagged on: