Industrieel erfgoed staat er vaak als symbool van een tijdgewricht, de opkomst en ondergang van een tijdperk. Steeds meer gemeenten koesteren en bewaren hun objecten die deze beleving oproepen. De noodzaak tot dit behoud wordt ook steeds groter: door sloop is er al te veel verdwenen. Industrieel erfgoed van voor 1910 wordt soms redelijk beschermd met een monumentenstatus. Het zijn vooral de gebouwen tussen 1910 en 1965 die kwetsbaar zijn.

Een aantal voorbeelden van industrieel erfgoed dat om moverende redenen in de afgelopen jaren is gesloopt:

Utrecht – Fortlaan 20-28 – bedrijfsloods van de voormalige machinefabriek Jos. Beugels.

Fortlaan Utrecht machinefabriek Jos. Beugels - Gerard van Vliet 2Het is rond 1900 gerealiseerd in de toenmalige gemeente Zuilen. Het gebouw lijkt op een boerderij, maar heeft al karakteristieke werkplaats ramen. Het is in latere jaren gebruikt door machinefabriek A.G.A. vervolgens G.J. van Vliet (fabrikant tandwielkasten) en daarna jachtbouw Mebo. Dit gebied langs de Vecht gelegen heeft lange tijd een bedrijfsmatige bestemming gehad. De laatste pachter heeft in 2016 de pacht opgezegd en eigenaar gemeente Utrecht heeft het geheel gesloopt.

Eemweg Eemnes - Sloop Ocrietfabriek juli 2014Eembrugge-Eemnes – Ocrietfabriek voor aanrechten, lavetten etc..

De fabriek werd in 2008 gesloten. In datzelfde jaar had een ontwikkelaar al plannen uitgewerkt voor volledige sloop van alle opstallen en kenmerkende fabrieksdelen, zoals het silogebouw. Een alternatief plan voor behoud van de oudste gebouwen van USINE en Bond Heemschut werd door het college Eemnes van tafel geveegd. De gemeente heeft zelfs de terreineigenaar met een lening geholpen om alle opstallen te slopen. De officiële reden was de aanwezigheid van asbest. De eigenaar had maar één doel: alles slopen om voorrang te geven aan zijn bouwplannen. Hij begon met de sloop niet voor niets met de asbest vrije historische silo. Er resteert nu een leeg terrein, zwaar met hypotheken en schulden belast.

Hessenweg Achterveld Leusden zuivelfabriek Juliana geslooptLeusden, Achterveld – na de sloop van de melkfabriek ook de graanmaalderij

In de plaatsen op het platteland was de eerste industrie ten dienste van de landbouw en veeteelt. Melkfabrieken en graanmaalderijen staken op het vlakke land hun schoorsteen in de lucht. Aan de Hessenweg is de zuivelfabriek Juliana, in productie in 1911, al lang gesloopt. Slechts een machinistenwoning op Hessenweg 182 en een daarnaast staand elektriciteitshuisje herinnert aan dat verleden. Dat lot is zelfs de Coöperatieve veevoederfabriek en graanmaalderij Achterveld niet beschoren. Van het sinds 1930 bestaande complex behoorde een fabrieksgebouw, silo, weeghuisje en weegbrug. Achterveld wil niet meer herinnert worden aan haar plattelandshistorie. Het is in 2013 gesloopt.

Soestdijkseweg Noord 303 Bilthoven 04Bilthoven – woning stationschef in 2012 gesloopt en herbouwd bij het spoorwegmuseum

In 1863 werd een station in Bilthoven geopend. Het was in die tijd station De Bilt. Rond de eeuwwisseling van 1900 ontstond met de bouw van villa’s de plaats Bilthoven. In 1901 werd een zijtak van de Centraalspoorweg geopend naar Zeist. Het station is rond die tijd vernieuwd. Passend voor die tijd bestond het station uit een ensemble van verschillende gebouwen: twee seinhuizen en een wachterswoning, die al eerder zijn gesloopt.
De karakteristieke stationskap stamt uit 1901, met wacht- en winkelruimten. Een woning voor de stationschef werd in 1900 opgeleverd. In 2012-2013 heeft Bilthoven een grote transformatie doorgemaakt. Een onderdoorgang bij de overweg voor voetgangers is gesloopt. De woning is in 2012 gedemonteerd, ofwel door zorgvuldig te slopen in onderdelen opgeslagen, en zou kunnen worden herbouwd. Het spoorwegmuseum in Utrecht is eind 2014 met de bouw van een replica begonnen. Van het ensemble in Bilthoven resteert slechts de stationsoverkapping met vm wacht- en winkelruimten.

Oostmaat Spakenburg visrokerij J Muys geslooptSpakenburg, Oostmaat – visrokerij Muys in 2010 gesloopt

Het was een uit de wederopbouwperiode stammend bedrijfsgebouw met woning. De visrokerij symboliseerde op deze locatie het sterkst de bestaansbron van Spakenburg: het water en visserij. Medio 2010 is het gesloopt. Gepland is nieuwbouw voor wonen aan het water.

 

Grote Koppel Amersfoort Spijkertje en COVA geslooptAmersfoort, Grote Koppel – pakhuis ’t Spijkertje in 2006 en al eerder in 2001 veevoederfabriek met silogebouw COVA

foto Wim van der Ende

In oktober 2005 gaf de gemeente Amersfoort de sloopvergunning af: “de bouwkundige staat van het karakteristieke pand is de afgelopen weken zo verslechterd, dat de kans op instorting aanzienlijk is toegenomen”. ’t Spijkertje, een pakhuis uit 1900, zou herbouwd worden op dezelfde plek. De eigenaar was door de gemeente gevraagd om in overleg te bepalen welke onderdelen voor hergebruik behouden kunnen worden. Materialen als balklagen, muurankers, hijskap en gootklossen konden van waarde zijn om te sparen tijdens de sloop. Tevens vroeg het college om ruimte voor archeologisch onderzoek naar de fundering, zodat de eeuwenlange historie van de bebouwing kan worden onderzocht. De opslag heeft plaatsgevonden, de herbouw is niet uitgevoerd.

De sloop van de COVA fabriek (Coöperatieve Op- en Overslagvereniging Amersfoort) liet een groot gat achter in de gevelwand van Grote Koppel. Op de locatie van de COVA staan nu de woningen van het Gildekwartier. Indirect was de sloop de aanleiding om meer aandacht te gaan besteden aan het overgebleven industrieel erfgoed aan rivier de Eem.

Helling-Rotsoord Utrecht De Klop geslooptUtrecht, Helling/Rotsoord – in 2006 machinefabriek ‘De Klop’

Foto’s uit het Utrechts Archief.

Op de site van de gemeente Utrecht is het volgende stukje te vinden: ‘’De Klop’ was een bedrijf in de metaalnijverheid uit 1913. Zoals de gevel laat zien was het bedrijf in bezit van Willem Hendrik Verloop, die stamt uit een belangrijke industriële familie in Utrecht. Later hebben de bedrijven Adelaar en Vicona het pand gebruikt voor de graanindustrie.
Inmiddels is machinefabriek ‘De Klop’ aangewezen als gemeentelijk monument. Het monument is verwijderd om ruimte te maken voor archeologisch onderzoek, bodemsanering en de bouw van een parkeerkelder. Zodra de kelder klaar is, wordt het oude fabriekspand voor een deel gereconstrueerd en als kantoor in gebruik genomen. In het pand zelf worden houten spanten toegepast in de oorspronkelijke vorm.’ Sinds 2006 is de locatie braakliggend terrein. Het is nog steeds de bedoeling om het Vicona terrein te bebouwen inclusief de herbouw van ‘De Klop’.

terug

Delen:Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageShare on Google+Email this to someone