De 1e Industriehaven: de haven en brug staat symbool voor een geheel nieuwe ontwikkeling in de 20e eeuw, de aanleg van industrieterreinen. Op dit weiland had de stad Utrecht een vestiging van specifieke industrie voor ogen: een nieuwe elektriciteitscentrale.

1e Industriehavenbrug in de Keulsekade te Utrecht

1e Industriehavenbrug in de Keulsekade te Utrecht

Het weidegebied Lage Weide werd circa 1890 doorsneden door het Merwedekanaal. Een stuk grond van ruim 10 hectare lag oostelijk tegen de grens van de gemeente Zuilen en het in 1890 gegraven Merwedekanaal. Het was geschikt voor een industriële vestiging, even verderop lag al het terrein van Werkspoor in Zuilen. Er was vraag naar een groot bedrijfsterrein gelegen aan het water. Het ontwerp van de haven en de brug is uit 1920. De realisatie volgde in de jaren erna.

In 1922 werd het Provinciaal en Gemeentelijk Utrechts Stroombedrijf officieel opgericht. De P.E.G.U.S. realiseerde een nieuwe elektriciteitscentrale op het industrieterrein. Het Merwedekanaal zorgde voor het nodige koelwater en de aanvoer per schip van steenkolen. Ook aanvoer per spoor was mogelijk. Het terrein moest groot genoeg zijn voor toekomstige uitbreidingen, en die kwamen er na de start in 1925.

Keulsekade Utrecht PEGUS in 1932-1937 foto MAJ van Bommel HUA80032

Elektriciteitscentrale PEGUS ca 1935 aan toen het Merwedekanaal HUA80032

Voor de aanvoer van de brandstof was een eigen haven nodig. Het werd als een zijarm van het Merwedekanaal gegraven, ze was groot genoeg voor de ontvangst van schepen van 1400 ton. De weg langs het kanaal kreeg een brug. Beiden, de haven en de brug kregen dezelfde naam: Industriehaven. De brug is uit staal geconstrueerd en een ophaalbrug. De brug is voor een verkeersbrug overmatig zwaar uitgevoerd. Bij het ontwerp was dan ook het uitgangspunt dat een goederenspoorlijn over de brug zou lopen. Die spoorlijn is er nooit gekomen, de brug werd wel extra zwaar uitgevoerd voor treinlasten. Het brugdek scharniert aan hangstangen die met de balanspriemen aan hameipijlers zijn verbonden. Deze ophaalbrug is van het zogenaamde Amsterdamse type, het heeft een zware hameipoort. Tussen de hameipijlers zit een verbinding als een poort, iets wat bij verkeersbruggen niet veel voorkomt. En voor de bruggenliefhebbers: de balans wordt door twee heugels bewogen voor het openen en sluiten van de brug, de heugels steken boven de brug uit. Deze aandrijving wordt naar de ontwerper het systeem van Ir. H. van Heyst genoemd. De brug is in 1997 gerestaureerd. De brug is een gemeentelijk monument.

In 1936 pas vestigt zich aan de andere zijde van de haven een industrie: de RET van houthandel Jongeneel. RET heeft op deze plaats onder het merk Treetex haar handel in de grootschalige import en distributie van plaatmateriaal voortgezet. Het terrein aan de Zeedijk te Utrecht was te klein geworden. Het plaatmateriaal voor de Tweede Wereldoorlog was triplex en zachtboard, na de oorlog kwam daar hardboard bij. De schepen uit de Oostzee kwamen aan in de Industriehaven. RET-Jongeneel is er nog steeds met grote loodsen actief, nu in modernere plaatmaterialen voor de bouw en meubelindustrie.

Keulsekade en 1e Industriehaven Utrecht luchtfoto in 1984 met PEGUS en Jongeneel HUA50647.jpg

1e Industriehaven Utrecht met PEGUS en Jongeneel in 1984 HUA50647

Pas later wordt de haven de 1e Industriehaven genoemd. Het weidegebied Lage Weide kende ook een deel ten westen van het sinds 1954 Amsterdam-Rijnkanaal. Het is nu het industrieterrein Lage Weide. Het grondgebied is in 1952 bij de stad Utrecht gevoegd. Het is in de periode van de wederopbouw als industrieterrein met havens ontwikkeld. Het wordt ook nu nog de grootste binnenhaven van Nederland genoemd.

Datering 1920-1924
Adres 1e Industriehaven en -brug, 3534 AC Utrecht
Soort industriële omgeving en objecten/gebouwen van cultuurhistorische waarde
Trefwoord aan water verbonden regionale bedrijvigheid
Tagged on: