We denken dat we de mooiste objecten door bescherming kunnen sparen voor sloop. De praktijk is anders. De collectie industrieel erfgoed blijft onder druk staan. De mooiste panden zijn verdwenen voordat er sprake was van bescherming. We moeten het inmiddels doen met de resten, en die verdwijnen ook.

Industrieel erfgoed is lang een vergeten hoofdstuk van de monumentenzorg geweest. Pas door initiatieven in de jaren 1980 is het bewustzijn voor behoud van gebouwen uit de industriële periode gegroeid. Nu was de industriële periode ook nog vers, het meeste is ontstaan na 1900 en de fase van industrialisatie was rond 1980 al weer sterk teruggelopen. Voor veel fabrieken en bedrijfsgebouwen kwamen acties tot behoud te laat.

Zeedijk Utrecht: was vestiging Jongeneel sinds 1797 en het gebouw uit 1916

Nu zou je denken dat we zuiniger zijn op de restanten. Helaas, dat is niet het geval. Er zijn een aantal redenen daarvoor aan te voeren. Een belangrijke is het in de weg staan van restricties over wat tot monumenten gerekend mag worden. Een goede tweede is de moeizaam te verwerven politieke wil om zelfs met behulp van eigenaren gebouwen tot (gemeentelijk) monument te verklaren. Een derde reden is de onverminderde druk op ‘schaarse grond’ voor woningbouw, en daarbij denken we nog steeds bijna uitsluitend aan sloop en nieuwbouw.

Zeedijk Utrecht: voormalige fabriek voor suikerwerken vh Jos. de Leeuw uit circa 1880

De criteria om een gebouw tot monument te verklaren, ook met hulp van de eigenaar, zijn streng. Een gebouw moet in zekere zin uniek zijn, bij voorkeur qua bouwstijl unieke kenmerken hebben en zo nog wat punten. Voor bedrijfsgebouwen zijn een aantal van die criteria te moeilijk. En zo gaan we geleidelijk het beeld krijgen dat een stad of woonplaats in het centrum en de directe omgeving alleen maar woningen, winkels, banken en kantoren had. Het verleden van de maakindustrie verdwijnt. En dat proberen we als USINE te voorkomen.

Zeedijk Utrecht: alles is gesloopt

Begin dit jaar zijn alle gebouwen van het voormalige Jongeneel terrein te Utrecht gesloopt. Op dit terrein was houthandel Jongeneel sinds 1797 actief. Het oudste gebouw was haar kantoorgebouw uit 1916, met op de gevellatei haar naam. Er naast stond de loods van tijdelijk gebruiker Kyteman. Aan de Zeedijk stonden ook de voormalige panden met woningen van de fabriek voor suikerwerken vh Jos. de Leeuw uit circa 1880. Het is er niet meer.

Wat betekent het voor USINE? Laten we vasthouden aan ons voornemen om dit jaar industriële panden als erfgoed te behouden.

Tagged on: